Sinds 1999 repareer ik (Fender) Rhodes elektrische piano’s. Ik ben ooit begonnen met het stemmen van mijn eigen Rhodes, en heb het vak gaandeweg geleerd met behulp van o.a. de Rhodes Service Manual, forums op internet en mijn kennis van muziek en technologie in het algemeen: ik heb Muziektechnologie gestudeerd aan de Hogeschool voor de Kunsten in Hilversum. Daarnaast heb ik vroeger veel aan brommers gesleuteld, wat ook helpt :-)
Inmiddels heb ik honderden Rhodes piano’s van service voorzien, voor onder andere bekende toetsenisten als Wiboud Burkens, Stephan Schmid, Thomas Bank, Bas Kennis en Joost Swart; daarnaast een aantal studio’s zoals Wisseloord in Hilversum, Studio 150 in Amsterdam en de ICP Studios in België. Ik vind het erg leuk werk, en krijg vaak opmerkingen als “wauw, ik wist niet dat ie zo lekker kon spelen en klinken!”. De laatste jaren heb ik veel samengewerkt met EP Service in Schagen; zij zijn erg goed in het uitvoeren van grotere revisies zoals het vervangen van het toetsenvilt, het opnieuw bekleden van de ‘kist’ of het repareren van versterker-electronica.
Er zijn twee opties: ik kan de Rhodes onder handen nemen in mijn atelier in Rijswijk (adres), of ik kan bij je langskomen. Na een typische klus zoals ik hem uitvoer beschikt je Rhodes over de volgende kwaliteiten:
- soepel spelend: vaak lukt het om met een redelijk simpele ingreep de aanslag veel lichter te maken, waardoor je sneller en met meer nuance kunt spelen. Ook maakt het vaak een heel verschil om de zijdelingse speling uit de toetsen te halen.
- groot dynamisch bereik: door de toetsen, hamers, tines (trilstaven) en pickups goed in elkaars verlengde af te stellen, ontstaat er een groot en fijn bespeelbaar verschil tussen zacht en hard aanslaan: van een zwoel ballad-achtig tapijt naar een superscherpe ‘bite’, en alles daartussen.
- goede klank: uiteraard hoort hierbij het stemmen van de tines (evt. met ‘stretch’: de lage noten iets lager, de hoge iets hoger), daarnaast de sustain van de tines (hoe lang een toon doorklinkt), het goed gedempt worden en de bellerigheid.
Hoeveel kost dat? Dat is niet heel makkelijk vantevoren te zeggen; niet elke Rhodes is dezelfde. Om een indicatie te geven: wat veel voorkomt is een Rhodes Mark I Stage Piano Seventy-Three uit 1977, met een datumcode rechtsboven op de harp als ’2377′ (week-jaar). Meestal is zo’n piano op zich wel bespeelbaar, maar staat niet alles meer even recht; hier en daar mist misschien een onderdeel. Ik ga dan als volgt te werk:
- demonteren van de piano uit de kist, schoonmaken/zuigen en vervangen van het vilt rondom de damper push rod;
- demonteren van de harp, sustain bar en damper modules: deze weer op spanning brengen en weer monteren;
- inspectie van de dampers en de hamer tips: in het geval van teveel slijtage bijsnijden of vervangen;
- tone generators (combi van tine & tone bar) op grofweg dezelfde hoogte stellen; demonteren van tone generators waarbij de tine scheef staat, deze corrigeren en weer monteren;
- pickups grofweg op dezelfde afstand stellen tot de tines, tines vervolgens qua hoogte afstellen ten opzichte van de pickup;
- testen van de aanslag: deze kan vaak beter middels de zgn. ‘tyrap mod’: 73 kleine stukjes plastic plakken op de achterkant van de toetsen;
- verwijderen van de zijdelingse speling van de toetsen middels bijdraaien van de voorste metalen pin;
- testen van de aanslag: vaak kan het dynamisch bereik een heel stuk groter door de harp in een net iets andere positie te monteren;
- afstellen van de dampers op de juiste hoogte;
- fijn-afstelling van het volume & klank van elke afzonderlijke tine, vervangen van tines met te weinig sustain (soms: toevoegen van tone bar springs), corrigeren van verkeerde lengte of tuning spring gewicht;
- stemmen van de tines;
- weer in elkaar zetten van de piano: vastschroeven aan de kist, een aantal hoekstukken/voetjes vervangen, schoonmaken van de aluminium rail boven de toetsen;
- laatste afstellingen qua klank en volume.
Dit kost mij in totaal over het algemeen een uur of 7; met mijn uurtarief van 40 euro plus ongeveer 50 euro aan gebruikte onderdelen komt dat neer op een totaalbedrag van 330 euro. (alle prijzen zijn op deze pagina zijn exclusief BTW)
De prijs kan hoger worden door zaken als:
- meer toetsen: een Eighty-Eight met 88 toetsen kost minimaal 1,5 uur langer dan een Seventy-Three met 73 toetsen;
- het bouwjaar: als het een Fender Rhodes betreft van voor 1977, kan het zijn dat alle dampers afzonderlijk moeten worden gesteld, dit kost ongeveer 1 uur langer;
- soms is een piano zoveel bespeeld dat de hamertips teveel zijn versleten en vervangen moeten worden; dit kost ongeveer 1 uur langer en 57 euro voor de onderdelen;
- pickups kunnen helaas kapot gaan door het roesten van de koperdraad, vooral bij diegenen met wit plakband eromheen. Vervanging kost ongeveer 15 euro per stuk incl. arbeid;
- nieuwe tines kosten (grofweg): onder de centrale C 23 euro, daarboven 15 euro, gebruikte tines voor de hoogste twee octaven 5 euro;
- prijzen van overige onderdelen kunnen gevonden worden op de site van mijn leverancier: www.ep-service.nl. Ik bereken hiervoor geen provisie.
De prijs kan lager worden door zelf mee te werken aan de restauratie. Ik werk graag met je samen; d’r zijn een aantal handelingen die ik je makkelijk kan uitleggen. Qua reiskosten reken ik de prijs van een treinkaartje met korting, plus 9 euro per uur.
Voor vragen kun je me bereiken op stevenkruyswijk [at] gmail [dot] com, of op mobiel: 06-46129028. Mijn adres is Raaphorstlaan 3, 2532BG in Den Haag.
Om een indruk te krijgen van mijn werk, hier een filmpje van Frans Heemskerk die voor het eerst op zijn Mark II Stage 73 speelt nadat ik die onder handen genomen heb. Ik had speciale aandacht besteed aan het optimaliseren van het loopwerk:
En onlangs heb ik voor Karel Boehlee zijn Mark I Stage 73 onder handen genomen. Was een grote en leerzame klus, ben erg trots op het resultaat: